[By VinaCapital] DB là nền tảng, DC là bước tiếp theo của phúc lợi dài hạn tại Việt Nam

DB là nền tảng, DC là bước tiếp theo của phúc lợi dài hạn tại Việt Nam

DB (Defined Benefit) là mô hình hưu trí xác định trước quyền lợi theo công thức, thường dựa trên thời gian tham gia và tiền lương làm căn cứ. Tại Việt Nam, chế độ hưu trí BHXH mang đặc điểm DB: lương hưu được tính theo tỷ lệ hưởng và mức bình quân tiền lương đóng BHXH, không phụ thuộc trực tiếp vào giá trị tài khoản đầu tư cá nhân.

DC (Defined Contribution) xác định trước khoản đóng góp, còn quyền lợi phụ thuộc vào số tiền tích lũy, kết quả đầu tư và phí. Khoản tích lũy thường được theo dõi ở cấp độ cá nhân, tùy thiết kế chương trình.

DC không mặc nhiên yêu cầu doanh nghiệp và người lao động cùng đóng góp. Khác biệt cốt lõi giữa DB và DC là cách xác định quyền lợi và phân bổ rủi ro, không chỉ là chủ thể đóng tiền. Trong bài viết này, DC được xem là lớp tích lũy bổ sung trên nền BHXH, không phải phương án thay thế hệ thống an sinh.

Bài viết phân tích xu hướng phát triển DC, cách doanh nghiệp thiết kế phúc lợi bổ sung và nhu cầu tích lũy dài hạn tại Việt Nam trong mười năm tới. 

1. Nền tảng đã có, lớp bổ sung đang mở

Tại Việt Nam, chế độ hưu trí BHXH mang đặc điểm DB, với quyền lợi xác định theo công thức thay vì giá trị tài khoản đầu tư. Đây là trụ cột an sinh do Nhà nước tổ chức, tạo nền tảng thu nhập cho người lao động khi nghỉ hưu.

Trên nền tảng đó, hưu trí bổ sung theo hướng DC đang phát triển. Báo Chính phủ dẫn số liệu của Bộ Tài chính cho biết cuối năm 2025 có 28.538 người tham gia. Quy mô còn khiêm tốn cho thấy Việt Nam đang ở giai đoạn đầu của một xu hướng đã trở thành cấu phần chủ đạo tại nhiều thị trường hưu trí lớn.

Tổng tài sản hưu trí tại 22 thị trường lớn đạt khoảng 58,5 nghìn tỷ USD cuối năm 2024. Tại bảy thị trường lớn nhất, tỷ trọng DC tăng từ 40% năm 2004 lên 59% năm 2024. Trong mười năm gần nhất, tài sản DC tăng bình quân 6,7% mỗi năm, so với 2,1% của DB. Khoảng 50 năm kể từ khi khung pháp lý hưu trí doanh nghiệp được củng cố tại Mỹ năm 1974, DC đã đi từ mô hình bổ sung thành cấu phần chủ đạo tại nhiều thị trường. Tại Mỹ, 401(k) là loại hình DC phổ biến nhất; tài sản hưu trí ngoài Social Security đạt 45,1 nghìn tỷ USD cuối năm 2024, tăng 178% theo giá trị thực so với năm 1995.

Vì sao DC tăng trưởng? Trước hết, doanh nghiệp có thể xác định mức đóng góp và kiểm soát chi phí dài hạn, thay vì gánh nghĩa vụ chi trả biến động như DB. Thứ hai, tính di chuyển của khoản tích lũy phù hợp với người lao động thường xuyên thay đổi việc làm. Thứ ba, đóng góp đối ứng và tự động tham gia giúp mở rộng độ bao phủ, duy trì dòng tiền đều đặn. Thứ tư, số hóa giúp người lao động theo dõi tài sản và tiếp cận thông tin minh bạch. Cuối cùng, tỷ trọng tài sản tăng trưởng thường cao hơn cũng góp phần khiến tài sản DC tăng nhanh hơn DB trong thập kỷ qua.

2. Từ xu hướng đến thiết kế phúc lợi

Với doanh nghiệp, câu hỏi không chỉ là “DB hay DC?” mà là “nên bổ sung lớp phúc lợi nào trên nền BHXH?”. Chương trình tích lũy dài hạn giúp người lao động chuẩn bị thêm nguồn lực cho tuổi nghỉ hưu. Tùy ngân sách và mục tiêu nhân sự, doanh nghiệp có thể tự đóng góp, đóng góp đối ứng hoặc kết hợp hai cơ chế.

Trong phạm vi chương trình cho phép, người lao động có thể lựa chọn phương án đầu tư phù hợp với mức độ chấp nhận rủi ro. Để lựa chọn có ý nghĩa, doanh nghiệp cần minh bạch các loại phí, phương án đầu tư, quyền sở hữu và điều kiện nhận tiền. Hướng dẫn tài chính dễ hiểu cũng giúp người tham gia nhận thức rủi ro và theo dõi tiến độ tích lũy.

DC bổ sung cho nền tảng BHXH, không thay thế hệ thống an sinh. Với HR, trọng tâm là thiết kế chương trình phù hợp với ngân sách, nhu cầu người lao động và khuôn khổ pháp lý, kết nối phúc lợi trong thời gian làm việc với sự chuẩn bị tài chính khi nghỉ hưu.

3.  Bài học thiết kế từ các tập đoàn toàn cầu

Nhiều tập đoàn áp dụng các nguyên tắc này khi điều chỉnh chương trình hưu trí: kiểm soát nghĩa vụ dài hạn, khuyến khích tích lũy và sử dụng cơ chế xác lập quyền sở hữu để hỗ trợ giữ chân nhân tài.

  • Một số doanh nghiệp như IBM và General Electric (GE) đã đóng băng hoặc điều chỉnh chương trình DB, đồng thời tăng vai trò của DC. Đóng góp đối ứng thường được dùng để khuyến khích người lao động cùng tích lũy; tỷ lệ cụ thể phụ thuộc vào từng chương trình và thời kỳ.
  • Xu hướng cá nhân hóa: DC thường cho phép theo dõi khoản tích lũy cá nhân và lựa chọn phương án đầu tư trong phạm vi chương trình, qua đó tăng cảm giác sở hữu. Đổi lại, thông tin về đóng góp, hiệu quả đầu tư, phí và quyền lợi cần minh bạch, đi cùng hướng dẫn tài chính dễ tiếp cận qua trải nghiệm số.

4. Quy mô tại Việt Nam và tầm nhìn 10 năm tới

Ba động lực thúc đẩy nhu cầu tích lũy bổ sung tại Việt Nam là già hóa dân số, khoảng cách giữa mức bảo đảm của BHXH và nhu cầu tài chính khi nghỉ hưu, cùng kỳ vọng mới của lực lượng lao động trẻ.

  • Việt Nam sẽ bước vào giai đoạn dân số già trong khoảng 10 năm tới. Theo UNFPA, trong vòng một thập kỷ, hơn 20% dân số Việt Nam sẽ trên 60 tuổi. World Bank cũng dự báo Việt Nam trở thành xã hội già vào khoảng năm 2035 và thuộc nhóm quốc gia già hóa nhanh nhất thế giới. Khi tuổi thọ và thời gian nghỉ hưu kéo dài, nhu cầu chăm sóc sức khỏe và thu nhập sau nghỉ hưu tăng lên. Điều này đặt ra yêu cầu chuẩn bị nguồn lực không chỉ cho sinh hoạt thường ngày mà cả những khoản chi phát sinh ở tuổi già. Tích lũy bổ sung vì thế cần bắt đầu sớm, ngay khi người lao động còn tạo ra thu nhập, thay vì chờ đến sát thời điểm nghỉ hưu.
  • BHXH là nền tảng thiết yếu, nhưng cần thêm nguồn lực để duy trì mức sống khi nghỉ hưu. BHXH tiếp tục là trụ cột an sinh cơ bản. Tuy nhiên, khả năng đáp ứng nhu cầu của lương hưu còn phụ thuộc vào mức hưởng, chi phí sinh hoạt và hoàn cảnh mỗi người. Lạm phát có thể làm giảm sức mua, trong khi nhu cầu y tế thường tăng theo tuổi. UNFPA lưu ý nhu cầu chăm sóc xã hội và y tế tăng ở người cao tuổi, đồng thời Việt Nam cần tiếp tục củng cố hệ thống bảo trợ. Lớp tích lũy bổ sung theo nguyên lý DC giúp người lao động chủ động chuẩn bị thêm nguồn lực bên cạnh BHXH. Dù vậy, kết quả tích lũy phụ thuộc vào đóng góp, đầu tư và phí, không phải mức thu nhập được bảo đảm trước.
  • Người lao động trẻ kỳ vọng phúc lợi có tính sở hữu, linh hoạt và minh bạch. Millennials và Gen Z không chỉ quan tâm đến việc có phúc lợi, mà còn muốn biết tài sản đang ở đâu, tăng trưởng thế nào và mức độ chủ động ra quyết định. Họ đề cao quyền sở hữu cá nhân, khả năng duy trì quyền lợi khi đổi việc, lựa chọn phù hợp với nhu cầu và thông tin rõ ràng về đóng góp, đầu tư, phí. Nghiên cứu phúc lợi lực lượng lao động năm 2025 của EY cho thấy phúc lợi đổi mới và cá nhân hóa đặc biệt quan trọng với người lao động trẻ. Những kỳ vọng này phù hợp với đặc tính DC: trải nghiệm số hỗ trợ theo dõi giá trị tài khoản, lịch sử đóng góp và tiến độ mục tiêu. Tuy nhiên, quyền lựa chọn và tính linh hoạt vẫn phải nằm trong giới hạn của chương trình và quy định pháp luật.

Hàm ý đối với doanh nghiệp: Trên nền BHXH, chương trình tích lũy dài hạn theo nguyên lý DC có thể hỗ trợ ba mục tiêu: tăng mức độ sẵn sàng tài chính khi về già; chuẩn bị thêm nguồn lực trước áp lực lạm phát và chi phí y tế; đáp ứng kỳ vọng về quyền sở hữu, linh hoạt và trải nghiệm số. Doanh nghiệp có thể cân nhắc đóng góp đối ứng và lộ trình xác lập quyền sở hữu để kết nối mục tiêu tích lũy với chiến lược thu hút, gắn kết và giữ chân nhân sự. Thiết kế cần làm rõ mức đóng, phí, rủi ro đầu tư, điều kiện nhận quyền lợi và cách xử lý khi người lao động đổi việc. Minh bạch từ đầu giúp người tham gia hiểu đúng giá trị của phúc lợi, thay vì xem khoản tích lũy như một quyền lợi có kết quả cố định.

Trong thập kỷ tới, triển khai sớm một lớp tích lũy dài hạn minh bạch, phù hợp ngân sách có thể giúp doanh nghiệp vừa hỗ trợ người lao động chuẩn bị cho tuổi già, vừa tạo thêm lợi thế thu hút và giữ chân nhân tài. DB là nền tảng; DC là lớp bổ sung để hoàn thiện phúc lợi dài hạn.

Sự kiện liên quan

Liên hệ ngay
Do you need suitable HR solutions? Contact us now! Or call +84 906645006

Nhu cầu đăng ký tài khoản của bạn
Đăng ký thành viên cá nhân
Đăng ký Thành viên Doanh nghiệp
Tôi đồng ý với các điều khoản của VNHR